Fanatyzm

Definicja słownikowa fanatyzmu brzmi: fanatyzm to postawa oraz zjawisko społeczne polegające na nieustępliwej i bezkrytycznej wierze w słuszność jakichś poglądów politycznych, religijnych lub społecznych, występujące w połączeniu ze skrajną nietolerancją wobec przedstawicieli odmiennych poglądów. W Biblii nie są użyte słowa fanatyzm czy fanatyk, ale zamienniki: „nierozsądna gorliwość”, „żarliwość nie oparta na pełnym zrozumieniu” czy „każdy, kto prowadzi podłe sprawy”. Nas definicja ta interesuje oczywiście w kontekście poglądów religijnych.

Jak ustosunkować się do określenia: „nieustępliwa i bezkrytyczna wiara” oraz „skrajna nietolerancja”? W nieustępliwości nie ma nic złego, bo Biblia mówi: „Tylko sprawujcie się w sposób godny Ewangelii Chrystusowej, abym mógł usłyszeć o was, że trwacie mocno w jednym duchu, jednym sercem walcząc wspólnie o wiarę w Ewangelię, i w niczym nie dajecie się zastraszyć przeciwnikom” Flp 1,27.28 (BT) – jest to więc głębokie przekonanie o słuszności wyznawanych poglądów, to bezkrytyczność jest już bardzo niebezpieczna. Dlatego Biblia mówi: „Ci [Żydzi] byli szlachetniejsi od Tesaloniczan, przyjęli naukę z całą gorliwością i codziennie badali Pisma, czy istotnie tak jest.” Dz 17,11 (BT) No i oczywiście niebezpieczna jest nietolerancja. Na ten temat Biblia mówi: „Wtedy Jan rzekł do Niego: Nauczycielu, widzieliśmy kogoś, kto nie chodzi z nami, jak w Twoje imię wyrzucał złe duchy, i zabranialiśmy mu, bo nie chodził z nami.” Odpowiedź Pana Jezusa na brak tolerancji ze strony Jego uczniów brzmiała: „Nie zabraniajcie mu, bo nikt, kto czyni cuda w imię moje, nie będzie mógł zaraz źle mówić o Mnie. Kto bowiem nie jest przeciwko nam, ten jest z nami. Kto wam poda kubek wody do picia, dlatego że należycie do Chrystusa, zaprawdę, powiadam wam, nie utraci swojej nagrody.” Mk 9,38-41 (BT)

Nietolerancja jest łagodniejszą formą fanatyzmu religijnego, choć i ona wypacza prawdziwą naukę Jezusa Chrystusa, a u podstaw ma zazdrość religijną i uznawanie własnego wyznania za jedyne prawdziwe. Biblia mówi: „Oni też prorokowali, lecz w obozie. I przybiegło pacholę, i oznajmiło Mojżeszowi: Eldad i Medad prorokują w obozie. Na to odezwał się Jozue, syn Nuna, usługujący Mojżeszowi od swojej młodości, i rzekł Panie mój, Mojżeszu, zabroń im tego. Odpowiedział mu Mojżesz: Czyż byłbyś zazdrosny o mnie? Oby cały lud zamienił się w proroków Pana, aby Pan złożył na nich swojego ducha!” Lb 11,27-29 (BW) W Nowym Testamencie również spotykamy się z nietolerancją. Biblia mówi: „Wtedy przemówił Jan: Mistrzu, widzieliśmy kogoś, jak w imię Twoje wypędzał złe duchy, i zabranialiśmy mu, bo nie chodzi z nami.” Łk 9,49 (BT) i Mk 9,38-41 (cytat przytoczony wyżej).

Czym objawia się fanatyzm religijny? Objawia się on dążeniem do osiągnięcia sprawiedliwości przed Bogiem z własnych uczynków, z przestrzegania prawa, z czym wiąże się odrzucenie usprawiedliwienia Bożego, które jest z wiary i zbawienia, które jest darem łaski. „Bracia! Pragnienie serca mego i modlitwa zanoszona do Boga zmierzają ku zbawieniu Izraela. Daję im bowiem świadectwo, że mają gorliwość dla Boga, ale gorliwość nierozsądną; Bo nie znając usprawiedliwienia, które pochodzi od Boga, a własne usiłując ustanowić, nie podporządkowali się usprawiedliwieniu Bożemu. Albowiem końcem zakonu jest Chrystus, aby był usprawiedliwiony każdy, kto wierzy.” Rz 10,1-4 (BW) Takie dążenia prowadzą do zatwardziałości i zaślepienia, a w końcu do upadku. Biblia mówi: „I gorliwość niedobra przy braku rozwagi, błądzi, kto biegnie za prędko.” Prz 19,2 (BT)

Jak można stać się fanatykiem, czyli osobą „ślepo oddaną komuś, czemuś, zaślepioną, nietolerancyjną, zaciekłą”? Szatan chce pokonać wszystkich gorliwych, napełnionych Duchem Świętym chrześcijan — ich własną gorliwością! Gorliwym wmawia więc diabeł, że powinni być jeszcze bardziej gorliwi, i jeszcze, i jeszcze; że tego od nich oczekuje Bóg. I tak doprowadza ich do nadgorliwości, zbytniej gorliwości, skrajności, a przez to do upadku. Z gorliwego robi się gorliwiec, fanatyk. Biblia mówi: „Szaweł ciągle jeszcze siał grozę i dyszał żądzą zabijania uczniów Pańskich. Udał się do arcykapłana i poprosił go o listy do synagog w Damaszku, aby mógł uwięzić i przyprowadzić do Jerozolimy mężczyzn i kobiety, zwolenników tej drogi, jeśliby jakichś znalazł.” Dz 9,1.2 (BT)

Jakich fanatyków spotykamy na kartach Biblii? Fanatykiem był wspomniany wyżej Szaweł: „Słyszeliście przecież o moim postępowaniu ongiś, gdy jeszcze wyznawałem judaizm, jak z niezwykłą gorliwością zwalczałem Kościół Boży i usiłowałem go zniszczyć, jak w żarliwości o judaizm przewyższałem wielu moich rówieśników z mego narodu, jak byłem szczególnie wielkim zapaleńcem w zachowywaniu tradycji moich przodków.” Ga 1,13.14 (BT) czy uczeń Pana Jezusa Szymon zwany Gorliwcem lub Zelotą (Zeloci byli żydowskimi radykałami, wszczynającymi rewolty przeciwko rzymskiej okupacji oraz używającymi siły wobec tych, których uważali za heretyków). Dobrą nowiną wypływającą z powyższych przykładów jest to, że przeszłość nie ma wpływu na powołanie do służby Panu, i że można zawrócić z fanatyzmu na drogi uczniostwa Pana Jezusa. Paweł napisał: „Miejcie wstręt do tego, co niegodziwe, lgnijcie do tego, co dobre.” Rz 12:9 (BW)

Jak odróżnić religijnego fanatyka od gorliwego chrześcijanina? O fanatyku Biblia mówi: „Bowiem każdy, kto prowadzi podłe sprawy nienawidzi światła i nie wychodzi naprzeciw światłu, by nie mogły zostać zbadane jego czyny.” J 3,20 (BG) O człowieku gorliwym czytamy: „Ale kto czyni prawdę wychodzi naprzeciw światłu, aby zostały ukazane jego dokonane czyny; że jest w Bogu.” J 3,21 (BG)

Czego powinni unikać wierzący, by zachowując gorliwość, nie popaść w fanatyzm? Po pierwsze: nie powinni być łatwowierni i bezkrytyczni w swojej wierze. A ponadto powinni: „codziennie badać Pisma” (Dz 17,11) w poszukiwaniu uzasadnienia dla tego, w co wierzą; i powinni unikać nietolerancji, ponieważ każdemu należy się szacunek „Mowa wasza niech będzie zawsze uprzejma, zaprawiona solą, abyście wiedzieli, jak macie odpowiadać każdemu.” Kol 4,6 (BW); powinni także usunąć ze swoich wypowiedzi na temat cudzych poglądów agresję w każdej postaci, która mogłaby ranić czyjeś uczucia: „A sługa Pana nie powinien się wdawać w kłótnie, ale [ma] być łagodnym względem wszystkich, skorym do nauczania, zrównoważonym. Powinien z łagodnością pouczać wrogo usposobionych, bo może Bóg da im kiedyś nawrócenie do poznania prawdy i może oprzytomnieją i wyrwą się z sideł diabła, żywcem schwytani przez niego, zdani na wolę tamtego.” 2 Tm 2,24-26 (BT)

Ostrzeżenie! Będąc gorliwym, należy uważać, by nie stać się nadgorliwym. Niech jednak strach przed fanatyzmem nie hamuje gorliwości, bo Bóg nie chce letnich, tylko gorących wyznawców. Biblia mówi: „Znam twoje czyny, że ani zimny, ani gorący nie jesteś. Obyś był zimny albo gorący!” Ap 3,15 (BT)