Etyka

Jak brzmi definicja biblijnej etyki? Definicja ta najtrafniej ujęta jest w Liście do Kolosan 3,1-6: „A tak, jeśliście wzbudzeni z Chrystusem, tego co w górze szukajcie, gdzie siedzi Chrystus po prawicy Bożej; o tym co w górze myślcie, nie o tym co na ziemi. Umarliście bowiem, a życie wasze jest ukryte wraz z Chrystusem w Bogu; Gdy się Chrystus, który jest życiem naszym, okaże, wtedy się i wy okażecie razem z nim w chwale. Umartwiajcie tedy to, co w waszych członkach jest ziemskiego: wszeteczeństwo, nieczystość, namiętność, złą pożądliwość i chciwość, która jest bałwochwalstwem. Z powodu których przychodzi gniew Boży”, wraz z uzupełnieniem: „Tylko sprawujcie się w sposób godny Ewangelii Chrystusowej.” Flp 1,27 (BT), „Nie zapala się też światła i nie stawia pod korcem, ale na świeczniku, aby świeciło wszystkim, którzy są w domu. Tak niech świeci wasze światło przed ludźmi, aby widzieli wasze dobre uczynki i chwalili Ojca waszego, który jest w niebie.” Mt 5,15.16 (BT).

Jakimi zasadami kierować się w życiu? Pismo Święte to przede wszystkim Księga Miłości. Na niej osadzone są podstawowe prawa społeczności chrześcijańskiej. Biblia mówi: „Będziesz miłował Pana Boga swego całym swoim sercem, całą swoją duszą i całym swoim umysłem. To jest największe i pierwsze przykazanie. Drugie podobne jest do niego: Będziesz miłował swego bliźniego jak siebie samego.” Mt 22,37-39 (BT). Apostoł Paweł w 1 Liście do Koryntian napisał, że „miłość nigdy nie ustaje.” Ujęta w tym kontekście powyższa zasada sugeruje, że znamieniem jej jest trwałość. Biblia mówi także: „Bądźcie więc naśladowcami Boga jako dzieci umiłowane, i chodźcie w miłości, jak i Chrystus umiłował was i siebie samego wydał za nas jako dar i ofiarę Bogu ku miłej wonności.” Ef 5,1.2 (BW). Etyka opiera się też na „złotej regule”, czyli: „Wszystko więc, co byście chcieli, żeby wam ludzie czynili, i wy im czyńcie! Albowiem na tym polega Prawo i Prorocy.” Mt 7,12 (BT).

Jakie zachowania nie podobają się Bogu, a do jakich zachęca? Biblia mówi: „Wysławiajcie Pana, albowiem jest dobry, albowiem na wieki łaska jego.” 1 Krn 16,34 (BW). Dobry Bóg nigdy nie będzie tolerował zła. Biblia mówi, że: „Tych sześć rzeczy w nienawiści ma Pan, a siedem budzi u Niego odrazę: wyniosłe oczy, kłamliwy język, ręce, co krew niewinną wylały, serce knujące złe plany, nogi, co biegną prędko do zbrodni, świadek fałszywy, co kłamie, i ten, kto wznieca kłótnie wśród braci.” Prz 6,16-19 (BT), „dlatego odrzuciwszy kłamstwo: niech każdy z was mówi prawdę do bliźniego. Gniewajcie się, a nie grzeszcie: niech nad waszym gniewem nie zachodzi słońce! Ani nie dawajcie miejsca diabłu! Kto dotąd kradł, niech już przestanie kraść, lecz raczej niech pracuje uczciwie własnymi rękami, by miał z czego udzielać potrzebującemu. Niech nie wychodzi z waszych ust żadna mowa szkodliwa, lecz tylko budująca, zależnie od potrzeby, by wyświadczała dobro słuchającym. I nie zasmucajcie Bożego Ducha Świętego, którym zostaliście opieczętowani na dzień odkupienia. Niech zniknie spośród was wszelka gorycz, uniesienie, gniew, wrzaskliwość, znieważenie – wraz z wszelką złością. Bądźcie dla siebie nawzajem dobrzy i miłosierni! Przebaczajcie sobie, tak jak i Bóg nam przebaczył w Chrystusie.” Ef 4,25-32 (BT).

Co robić, by postępować etycznie? Przede wszystkim należy zwrócić swój wzrok na Źródło właściwego postępowania. To Pan Bóg wyznaczył pewne normy, które z całą pewnością służą dobru każdego stworzenia. Jeśli więc normy te mają zastosowanie w życiu człowieka, wtedy postępuje on moralnie. Patrzmy więc na Jezusa! Jego postępowanie i reakcje w różnych, czasem skomplikowanych moralnie sytuacjach, są wspaniałym przykładem miłości Boga do ludzi. O taką miłość dopominał się Pan Bóg już w ST: „Gdyż miłości chcę, a nie ofiary, i poznania Boga, nie całopaleń.” Oz 6,6 (BW). Miłość [patrz: 1 Kor 13,1-13], którą pokazał nam Jezus, jest: cierpliwa (znosząca krzywdy bez odwzajemniania złem za zło), dobrotliwa (aktywnie wyświadczająca dobro), wielkoduszna (pozbawiona zazdrości, pychy, zawiści i egoizmu, nieponiżająca), skromna (pozbawiona chełpliwości, pyszałkowatości, pogoni za poklaskiem), pokorna (niełaknąca czci, nieobrażająca się, ale mająca właściwe wyobrażenie o własnych wartościach i godności), przyzwoita (nienaruszająca dobrych obyczajów, nie jest bezwstydna, niepostępująca w sposób ściągający hańbę), bezinteresowna (pozbawiona egoizmu, samolubstwa i wyrachowania, nie patrzy na korzyści i przywileje, „nie szuka swego”), opanowana (nieunosząca się gniewem, oburzeniem, zapalczywością, łagodna, dobra, zrównoważona), pełna ufności („nie myśli nic złego”, bez podejrzliwości, uraz, odwetów i mściwości), dobra (jest czystą dobrocią, życzliwością, nie znajduje zadowolenia w ujawnianiu cudzych błędów i niedoskonałości), sprawiedliwa (radująca się z prawdy) i trwała („nigdy nie ustaje”, nie jest zależna od przemijających okoliczności, nie jest też emocjonalnym porywem), czyli taka, która pozwoliła Mu za wszystkich umrzeć, by każdy wierzący mógł żyć. Biblia mówi: „Teraz więc pozostaje wiara, nadzieja, miłość, te trzy; lecz z nich największa jest miłość.” 1 Kor 13,13 (BW). A miłością jest Dawca miłości – Bóg [patrz: 1 J 4,16]. Biblia mówi, że miłość jest przyrodzonym Bożym darem: „Tenci był tą prawdziwą światłością, która oświeca każdego człowieka, przychodzącego na świat.” J 1,9 (BG). „Oświeceni” miłością Bożą „wykazują, że treść Prawa wypisana jest w ich sercach, gdy jednocześnie ich sumienie staje jako świadek, a mianowicie ich myśli na przemian ich oskarżające lub uniewinniające.” Rz 2,15 (BT). Etycznym przewodnikiem jest więc nie tylko Biblia, ale i sumienie. Sumienie ważne jest w przypadku, gdy pojawią się różne życiowe sytuacje, nieopisane dokładnie w Biblii. Warto wtedy pamiętać, że: „Wszystko mi wolno, ale nie wszystko jest pożyteczne. Wszystko mi wolno, lecz ja nie dam się niczym zniewolić.” 1 Kor 6,12 (BW), bo przecież zniewolenie jest grzechem, a „grzech jest przestępstwem zakonu [czyli prawa].” 1 J 3,4 (BW). „Wy zatem, bracia, powołani zostaliście do wolności. Tylko nie bierzcie tej wolności jako zachęty do hołdowania ciału, wręcz przeciwnie, miłością ożywieni służcie sobie wzajemnie!” Ga 5,13 (BT).

Czy współcześnie żyjących wiernych obowiązują tylko zasady z Nowego Testamentu? Biblia mówi: „Całe Pismo przez Boga jest natchnione i pożyteczne do nauki, do wykrywania błędów, do poprawy, do wychowywania w sprawiedliwości, aby człowiek Boży był doskonały, do wszelkiego dobrego dzieła przygotowany.” 2 Tm 3,16.17 (BW). Etyka biblijna zbudowana jest na zasadzie cnót i norm, czyli na fundamencie Dekalogu i Ewangelii. Warto zwrócić tu uwagę, że dziesięć przykazań sprowadza się do wielkiej reguły miłości (Mt 22,37-39) i na odwrót, reguła ta dzieli się na miłość wobec Boga i wobec człowieka. Tak więc Dekalog określa pewne obowiązki wyrażone normą danego przykazania, w duchu miłości, co mocno podkreśla Nowy Testament. Biblia mówi: „Po tym poznajemy, że miłujemy dzieci Boże, gdy miłujemy Boga i wypełniamy Jego przykazania, albowiem miłość względem Boga polega na spełnianiu Jego przykazań, a przykazania Jego nie są ciężkie.” 1 J 5,2.3 (BT). Jezus nie przekreślił starotestamentowego prawa moralnego, lecz inaczej go ujął. Wyżej postawił moralną poprzeczkę, zbliżając ją do ideału, jakim jest Boży charakter. A charakter Boga objawił nam Pan Jezus: „Wierzcie mi, że Ja jestem w Ojcu, a Ojciec we mnie; a jeśliby tak nie było, to dla samych uczynków wierzcie. Jeśli mnie miłujecie, przykazań moich przestrzegać będziecie.” J 14,11.15 (BW). Jakich przykazań? Biblia mówi: „Nikomu nie bądźcie nic dłużni poza wzajemną miłością. Kto bowiem miłuje bliźniego, wypełnił Prawo. Albowiem przykazania: Nie cudzołóż, nie zabijaj, nie kradnij, nie pożądaj, i wszystkie inne – streszczają się w tym nakazie: Miłuj bliźniego swego jak siebie samego! Miłość nie wyrządza zła bliźniemu. Przeto miłość jest doskonałym wypełnieniem Prawa.” Rz 13,8-10 (BT). Etyka biblijna sprowadza się więc do zagadnienia miłości pojętej jednocześnie jako powinność (Dekalog) i jako cnota (Ewangelia). Oto kilka przykładów: ST mówi: „Nie będziesz zabijał.” Wj 20,13 (BT), a NT: „Ale wam, którzy słuchacie, powiadam: Miłujcie nieprzyjaciół waszych, dobrze czyńcie tym, którzy was nienawidzą” Łk 6,27 (BW). Ponadto Pan Jezus powiedział: A Ja wam powiadam, że każdy, kto się gniewa na brata swego, pójdzie pod sąd, a kto by rzekł bratu swemu: Racha, stanie przed Radą Najwyższą, a kto by rzekł: Głupcze, pójdzie w ogień piekielny.” Mt 5,22 (BW). ST: „Nie będziesz cudzołożył.” Wj 20,14 (BT), w NT Pan Jezus wyjaśnia: „A Ja wam powiadam, że każdy, kto patrzy na niewiastę i pożąda jej, już popełnił z nią cudzołóstwo w sercu swoim.” Mt 5,27 (BW).

A jaki wpływ na etykę życia ma brak wiary? Najpoważniejszym skutkiem tego jest relatywizm moralny, w którym nie ma fundamentu tego, co jest dobre a co złe – każdy sam decyduje w tych kwestiach. Jeśli wszystko może być dobre i złe, to w skrajnych przypadkach ktoś może być przekonany, że czyni wolę Bożą mordując innych (w historii dobrze znane są takie przypadki). Udziałem ich są uczynki ciała: „nierząd, nieczystość, wyuzdanie, uprawianie bałwochwalstwa, czary, nienawiść, spór, zawiść, wzburzenie, niewłaściwa pogoń za zaszczytami, niezgoda, rozłamy, zazdrość, pijaństwo, hulanki i tym podobne. Co do nich zapowiadam wam, jak to już zapowiedziałem: ci, którzy się takich rzeczy dopuszczają, królestwa Bożego nie odziedziczą.” Ga 5,19-21 (BT). Brak perspektywy na życie wieczne sprawia, że ludzie tracą sens istnienia, żyją tylko chwilą. Przestępczość w krajach, gdzie ateizm miał stać się religią narodową, jest przerażająca. A Biblia mówi: „To zatem mówię i zaklinam [was] w Panu, abyście już nie postępowali tak, jak postępują poganie, z ich próżnym myśleniem, obcy dla życia Bożego. Oni to doprowadziwszy siebie do nieczułości [sumienia], oddali się rozpuście, popełniając zachłannie wszelkiego rodzaju grzechy nieczyste. Wy zaś nie tak nauczyliście się Chrystusa. Słyszeliście przecież o Nim i zostaliście pouczeni w Nim, że — co się tyczy poprzedniego sposobu życia — trzeba porzucić dawnego człowieka, który ulega zepsuciu na skutek zwodniczych żądz, odnawiać się duchem w waszym myśleniu i przyoblec człowieka nowego, stworzonego według Boga, w sprawiedliwości i prawdziwej świętości.” Ef 4,17-24 (BT), „kto bowiem popełnia bezprawie, poniesie skutki popełnionego bezprawia; a [u Niego] nie ma względu na osoby.” Kol 3,25 (BT).

Podsumowanie. Ogólnie można przyjąć, że etyka to bliska relacja z Bogiem, głęboka miłość do Niego i zaangażowana, praktyczna miłość do ludzi. Miłość tę cechuje cnota i obowiązek. W pierwszym wypadku będą to doskonałości chrześcijańskie, w drugim przykazania Boże. Biblia mówi: „Synu mój, nie zapomnij mych nauk, twoje serce niech strzeże nakazów, bo wiele dni i lat życia i pełnię ci szczęścia przyniosą: Niech miłość i wierność cię strzeże; przymocuj je sobie do szyi, na tablicy serca je zapisz, a znajdziesz życzliwość i łaskę w oczach Boga i ludzi.” Prz 3,1-4 (BT).